|
|||||||
|
|
|||||||
|
|
|||||||
|
|
|||||||
Özürlülük, dogustan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerin çesitli derecelerde kaybedilmesi sonucu toplumsal yasama uyum saglanmasi ve günlük gereksinimlerin giderilmesinde güçlüklerle karsilasilmasi; korunma, bakim, rehabilitasyon, danismanlik, destek hizmetleri ile yap ilarda ve açik alanlarda özel fiziki düzenlemelere ihtiyaç duyulmasi durumudur. Rehabilitasyon yaklasimlarinda, Dünya Saglik Örgütü'nün bozukluk, özür ve engelliligi içeren sınıflandırma sistemi bireyin durumunun degerlendirilmesi, uygun hedef ve tedavi yaklasimlarinin ortaya konulmasında önemlidir. Bozukluk (Impairment); fizyolojik, psikolojik veya anatomik yapi veya fonksiyonlarin kaybi veya normalden sapmasidir. Bu tanim, organ düzeyindeki bozukluklari ifade eder, hastaligin belirti ve bulgularini içerir. Bozukluk geçici veya kalici, fizyolojik veya psikolojik olabilir. Kisi bozuklugunun farkinda olabilir veya olmayabilir. Buna örnek olarak kisinin omurilik yaralanmasi nedeniyle bacak kaslarinin felç olmasi verilebilir. Özür (Disability); Herhangi bir bozukluk sonucunda, herhangi bir yeteneğin normale oranla azalmasi veya kaybedilmesidir. Bu tanim, bireysel düzeydeki fiziksel ve zihinsel yeti kaybini ifade eder. Kisinin bir bütün olarak hareketi yapabilme kapasitesi etkilenir. Buna örnek olarak kisinin geçirdigi felç nedeniyle yürüyememesi verilebilir. Engellilik (Handicap); Bozukluk veya özür nedeniyle yas, cinsiyet, sosyal ve kültürel düzeyine göre normal kabul edilen yasam gereklerini yerine getirememesi, engellenmesi, kisiye dezavantaj vermesidir. Buna örnek olarak, kisinin geçirdigi felce bagli olarak yürüye- memesi sonucu i sine gidememesi ve çalisamamasi verilebilir. Engellilik; bozukluk veya özürün kisinin kültürel, sosyal, ekonomik ve çevresel uyumu ile etkilesimi içinde incelenir Bu durum, dogustan veya sonradan olusan bozukluklardan kaynaklanabilecegi gibi bazen de bir özür durumundan hatta bir hastaliktan kaynaklanabilir. Örnegin; "sag hemianopsia" adi verilen bir hastalik özüre yol açmayabilir, ancak araba kullanmada kisiye engel olusturabilir. Bozukluk ve özür durumu olmadan sadece patolojik bir durum söz konusu oldugunda da yasam sekli etkilenebilir. Örnegin; HIV pozitif testli bir kiside bozukluk ve özür durumu ortaya çikmadan da is kaybi, toplumdan dislanma görülebilir. Bozukluk ve yetersizlige ragmen, birey toplumla sosyal, ekonomik ve çevresel açidan bütünlesebiliyor, yasamdaki rollerini yerine getirebiliyorsa engelli degildir. Örnegin; bacagi olmayan bir kisi evinde, isinde, günlük yasaminin gereklerini yerine getirebiliyorsa, toplum içinde yer alabiliyorsa engelli degildir. Engellilikten söz edebilmek için, bazi aktivitelerin yapila- marnasi, bireyin ev, is ve sosyal yasaminin geregi olan rollerini yerine getirememesi durumu olmalidir. ÖZÜR GRUPLARI NELERDIR? * Özürlüler asagidaki alt gruplara ayrilmaktadir: * G örme Özürlüler * Dil ve Konusma Özürlüler * Isitme Özürlüler * Ortopedik Özürlüler * Süregen Hastaligi Olanlar * Zihinsel Özürlüler * Duygusal, Sosyal ve Ruhsal Sorunu Olanlar ÖZÜR NEDENLERI NELERDIR? Özürlülük nedenleri üç ana grup altinda toplanabilir: A. Dogum Öncesi Nedenler: * Kiside ve ailede var olan kalitimsal hastaliklar. * Anne ve baba arasindaki kan ve RH uyusmazligi. * Hamilelik sirasinda doktor tavsiyesi disinda ilaç kullanilmasi. * Annenin dogum yasinin 17'nin altinda veya 35 yasin üzerinde olmasi. * Hamilelik sirasinda annenin sigara, alkol, uyusturucu madde gibi sagliga zararli maddeleri kullanmasi. * Annenin daha önceki dogumlarina ait kötü öykünün bulunmasi. * Hamilelik sirasinda yetersiz beslenme. * Hamilelik sirasinda atesli, bulasici hastalik geçirme * Hamilelik sirasinda kaza, asiri stres, zehirlenme veya radyasyona maruz kalma. * Gebeligin saglik elemanlari tarafindan takip edilmemesi ve gerekli testlerin yaptirilmamasi. * Hamile kalmadan önce ve hamilelik döneminde alinmasi gereken folik asit gibi vitamin ve minerallerin eksikligi. * Çok sayida ve sık hamile kalinmasi veya dogum yapilmasi. * Annenin yüksek tansiyon, kalp hastaligi, seker hastaligi gibi hastaliklarinin bulunmasi. B. Dogum Anina Ait Nedenler: * Dogumun bir saglik kurulusunda veya saglik elemanlarinca gerçeklestirilmemesi. * Dogumun beklenen süreden önce veya sonra ve/veya güç olmasi. * Bebegin düsük dogum agirligi ile dogmasi. * Dogum esnasinda bebegin travmaya maruz kalmasi. * Dogum esnasinda bebegin oksijensiz kalmasi. C. Dogum Sonrasi Nedenler: * Dogumdan sonra çocugun atesli hastalik v.b. hastaliklar geçirmesi. * Yeni dogan bebegin düzenli saglik kontrolünden geçirilmemesi ve gerekli testlerin yaptirilmamasi. * isitme sisteminde hasara yol açan ilaçlarin kullanilmasi. * Bebegin asilarinin düzenli olarak yaptirilmamasi. * Agir dogum sariligi. * Çocugun yetersiz beslenmesi. * Bazi hastaliklar. * Ev, is ve Trafik kazalari. * Zehirlenmeler. * Dogal afetler. * Terör. * Akraba evliligi (özellikle kalitimsal hastaligi olan akrabalar arasinda yapilan evlilikler özürlülük riskini arttirmaktadir). ÖZÜRLÜLÜKTEN KORUNMAK IÇIN NELERE DIKKAT EDILMELIDIR? Evlenmeden önce bir saglik kurulusuna basvuruda bulunularak özürlü çocuk sahibi olma riskinin bulunup bulunmadigi, hamile kalmadan önce nelere dikkat edilmesi gerektigi ögrenilmelidir. Akraba evliliklerinden kaçinilmalidir. Ailede kalitsal hastaliklar olup olmadigi ögrenilmeli, varsa takip eden doktor bu konuda bilgilendirilmelidir. Dogum kontrol yöntemleri kullanilmali ve planlayarak çocuk sahibi olunmalidir. Çocuk sahibi olmaya karar verildiginde mutlaka bir doktora basvurulmali, doktorun önerilen dogrultusunda gerekli testler yaptirilmali ve gerekli vitamin ve mineraller kullanilmaya baslanilmalidir. Sigara, alkol ve benzeri aliskanliklar birakilmalidir. Beslenmeye dikkat edilmelidir. Hamilelige saglikli bir agirlikla baslamaya ve hamilelik süresince diyet yapmamaya veya çok kilo almamaya dikkat edilmelidir. Hamilelikte ideal olan 10-15 kg almaktir. Tehlikeli kimyasallara (boya, kursun, maruz kalmaktan kaçinilmalidir. civa, böcek zehirleri vb.) Hamilelik süresince sicak ortamlardan (hamam, kaplica, sauna vb.) kaçinilmali ve stresten uzak durulmalidir. Eger kisinin süregen hastaligi varsa bunun kontrol altinda tutulmasi için gerekli önlemler alinmalidir. Enfeksiyon hastaliklarindan (kizamikçik, su çiçegi vb.) korunmali ve korunma yöntemleri hakkinda doktorlardan bilgi alinmalidir. Annenin yasi 17 yasin altinda ve 35 yasin üstünde ise, yüksek tansiyon, seker hastaligi, kalp hastaligi, guatr gibi hastaliklari varsa mutlaka doktor kontrolünde ve yakin takipte çocuk sahibi olmalidir. Iyotlu tuz kullanilmalidir. Anne adayi gebeligi süresince doktor kontrolü altinda bulunmalidir. Dogum mutlaka bir saglik kurulusunda veya saglik elemani tarafindan yaptirilmalidir. Anne adayi, gebeligi süresince doktor tavsiyesi disinda ilaç kullanmamalidir. Yeni dogan bebegin düzenli araliklarla saglik kontrollerinden geçmesi saglanmali, gelisimi takip edilmelidir. Topuktan kan alinarak yapilan test gibi testler ve isitme, görme testleri yaptirilmalidir. Bebegin asilari mutlaka, zamaninda ve düzenli olarak yaptirilmalidir. Bebegin almasi gereken vitaminler doktora danisilarak zamaninda alinmalidir. Çocugun dengeli ve yeterli beslenmesine dikkat edilmelidir. Çocugun hem bedensel hem de ruhsal olarak gelisimine özen gösterilmelidir. Herhangi bir saglik sorununda mutlaka doktora basvurulmali, geleneksel yöntemlerle iyilestirilmeye çalisilmamalidir. Evde, isyerinde ve trafikte olasi kazalara karsi gerekli önlemler alinmalidir. |
|||||||
|
|||||||
